Тоғызқұмалақ ережелері
Тоғызқұмалақ — қазақтың манкала тектес ойыны: екі қатардағы он сегіз отау және екі қазан. Латынша toguzqumalak, togyzqumalaq, togyzkumalak деп те жазылады; қырғыздың тоғуз коргоолы — жақын туысы. Төменде — осы сайт ойнайтын ережелер.
Тақта
Әр ойыншының тоғыз отауы мен бір қазаны бар. Ойын басында әр отауда тоғыз құмалақтан, барлығы 162 құмалақ. Он сегіз отау бір шеңбер құрайды, жүріс сағат тіліне қарсы жүреді.
Жүріс
Өз кезегіңізде өз қатарыңыздағы бос емес кез келген отауды таңдап, ондағы құмалақтарды сағат тіліне қарсы бір-бірден таратыңыз — санау сол отаудың өзінен басталады, сондықтан бірінші құмалақ орнына қайта түседі. Жалғыз ерекшелік: отауда дәл бір құмалақ болса, ол келесі отауға көшеді де, бастапқы отау бос қалады.
Алу
Соңғы құмалақ қарсыласыңыздың отауына түсіп, ондағы құмалақ саны жұп болса, солардың бәрі сіздің қазаныңызға көшеді. Өз жағыңызға түскені ештеңе бермейді.
Тұздық
Соңғы құмалақ қарсыласыңыздың отауына түсіп, ондағы сан дәл үшке жетсе, ол отау сіздің тұздығыңыз болады. Үш құмалақ қазаныңызға түседі, әрі бұдан кейін сол отауға түскеннің бәрі жүріс соңында қазаныңызға жиналады — сондықтан тұздық әрқашан бос көрінеді.
Үш шектеу бар:
- бір партияда тұздық біреу ғана алынады;
- қарсыластың тоғызыншы отауы тұздық бола алмайды;
- және сіздің тұздығыңыз қарсыластың тұздығына айналы — екінші қатардағы сол нөмірлі отау — бола алмайды.
Жеңіс
162 құмалақты тең бөлу мүмкін емес, сондықтан 82 құмалақ жинаған жеңеді. Дәл 81-ден болса — тең ойын.
Атсырау
Кезегі келгенде өз қатарында бірде-бір құмалағы қалмаған ойыншы — атсырау. Ойын сонымен бітеді, тақтада қалған құмалақтар кімнің қатарында жатса, соған кетеді, ал нәтижені атсыраған ойыншының қазаны шешеді: 81 болса — тең, одан аз болса — жеңіліс. Бұл тек кезек басында тексеріледі: қарсыластың жауабы сіздің қатарыңызға құмалақ себуі мүмкін.
Бір ойын, көп жазылуы
Ойын аты әртүрлі жазылады: тоғызқұмалақ, тогызкумалак, toguzqumalak, togyzqumalaq, togyzkumalak, toguz kumalak. Бәрі — бір ойын.